5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu Rehberi

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, Türkiye’de hayvanların korunmasına ilişkin temel yasal düzenlemelerden biridir. Kanunun amacı; hayvanların rahat yaşamalarını, iyi ve uygun muamele görmelerini sağlamak, acı, ıstırap ve eziyete karşı korunmalarını ve mağdur edilmelerinin önlenmesini sağlamaktır. Bu amaç, Tarım ve Orman Bakanlığının güncel mevzuat sayfalarında da aynı şekilde tanımlanmaktadır.

Kanun yalnızca hayvana kötü muameleyi yasaklayan hükümlerden oluşmaz. Ev hayvanı sahiplerinin sorumlulukları, sahipsiz hayvanların yönetimi, yerel yönetimlerin görevleri, hayvan bakımevleri, tehlike arz eden hayvanlar, hayvanların satışı ve çeşitli idari yaptırımlar da bu mevzuatın kapsamındadır.

Özellikle 2021 ve 2024 yıllarında yapılan değişiklikler, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun uygulama alanını önemli ölçüde değiştirmiştir. 2024 yılında kabul edilen 7527 sayılı değişiklik Kanunu sonrasında yeni uygulama esasları getirilmiş, aynı yıl yayımlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği ile sahipsiz hayvanların toplanması, bakımevlerine alınması, sahiplendirilmesi ve yerel yönetimlerin yükümlülükleri ayrıntılandırılmıştır.

5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu Neyi Amaçlar?

Kanunun merkezinde hayvan refahı bulunur.

Hayvanların türüne özgü ihtiyaçlarının karşılanması, uygun bakım ve beslenme koşullarında tutulması, fiziksel veya psikolojik acıya maruz bırakılmaması temel yaklaşımın parçalarıdır.

Bu nedenle hayvan sahiplenmek yalnızca bir hayvanı eve almak anlamına gelmez. Hayvanın sağlığını, bakımını, barınmasını ve çevreye verebileceği olası zararları yönetme sorumluluğunu da beraberinde getirir.

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvan sahiplerinin yanı sıra belediyelere, kamu kurumlarına, hayvan bakımevlerine ve çeşitli işletmelere de farklı görevler yükler.

Hayvan Sahiplerinin Yasal Sorumlulukları Nelerdir?

Hayvan sahibi olan kişinin temel sorumluluğu, hayvanın türüne ve ihtiyaçlarına uygun koşullarda bakımını sağlamaktır.

Güncel uygulama yönetmeliğinde hayvan sahiplerinin hayvanlarını kayıt altına aldırması, uygun bakım ve beslenme koşullarını sağlaması ve hayvanın insanlara, diğer canlılara veya çevreye verebileceği zararları önlemek için gerekli tedbirleri alması gerektiği belirtilmektedir. Gerçekleşen zararlardan doğan hukuki sorumluluk da hayvan sahibine ait olabilir.

Hayvanın terk edilmesi ise bakım sorumluluğundan kurtulmanın bir yöntemi değildir.

Hayvanına artık bakamayacak durumda olan kişinin onu doğrudan sokağa bırakması yerine mevzuatta belirlenen yolları kullanması gerekir. Güncel uygulama düzenlemeleri, bu durumdaki hayvanların uygun şartları bulunan bakımevlerine bırakılabilmesini öngörmektedir.

Kedi ve Köpeklerin Kayıt Altına Alınması Zorunlu mu?

Sahipli kedi ve köpeklerin dijital olarak kimliklendirilmesi ve kayıt altına alınması, ilgili mevzuat kapsamında hayvan sahiplerinin yükümlülükleri arasındadır.

Mikroçip uygulamasıyla hayvanın kimlik bilgileri ve sahibine ilişkin bilgiler kayıt sistemine işlenir. Bu sistem kaybolan hayvanların sahibine ulaşılması, sahip değişikliğinin kaydedilmesi ve terk vakalarının takibi açısından önem taşır.

Tarım ve Orman Bakanlığı, sahipli kedi ve köpeklerin kimliklendirilmesine yönelik kayıt uygulamalarını uzun süredir yürütmektedir.

Yeni sahiplendiğiniz kedi veya köpeğin kayıt durumunu veteriner hekiminiz veya ilgili Tarım ve Orman Müdürlüğü üzerinden kontrol etmek önemlidir.

Hayvanı Sokağa Terk Etmek Yasak mı?

Hayvanı terk etmek 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında yaptırıma bağlanan davranışlardan biridir.

Evcil hayvan sahiplenmek, hayvanın yaşamı boyunca bakım sorumluluğunu da üstlenmek anlamına gelir. Taşınma, ekonomik sorun, davranış problemi veya başka bir nedenle hayvana bakılamaması halinde hayvanın doğrudan sokağa bırakılması uygun değildir.

Güncel uygulama yönetmeliği, bakamayacağı hayvan için mevzuata uygun barınak ve sahiplendirme süreçlerinin kullanılmasını öngörmektedir. Ayrıca hayvanını terk ettiği gerekçesiyle hakkında idari yaptırım uygulanan kişilerin belirli sürelerle hayvan bakımevlerinden yeniden hayvan sahiplenmesine sınırlama getirilebilmektedir.

Hayvanlara Kötü Muamele Konusunda Kanun Ne Söylüyor?

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanlara işkence yapılmasını ve acımasız ya da zalimce muamelede bulunulmasını yasaklar.

Bu yasak yalnızca fiziksel şiddetle sınırlı düşünülmemelidir. Hayvanın temel bakım ihtiyaçlarının sistematik biçimde karşılanmaması, uygun olmayan koşullarda tutulması veya ciddi şekilde mağdur edilmesi de farklı mevzuat hükümlerinin uygulanmasına yol açabilir.

2021 yılında yapılan değişikliklerle birlikte bazı hayvana karşı kötü muamele fiilleri yalnızca idari yaptırım konusu olmaktan çıkarılarak cezai sorumluluk kapsamında da değerlendirilmiştir.

Bu nedenle bir hayvana yönelik ciddi kötü muamele şüphesinde durumun yalnızca sosyal medya üzerinden paylaşılması yerine yetkili kurumlara bildirilmesi önemlidir.

Sokak Hayvanlarıyla İlgili Sorumluluk Kimdedir?

Sahipsiz hayvanlarla ilgili görevlerin önemli bir bölümü yerel yönetimlere verilmiştir.

2024 yılında yapılan değişiklikler ve ardından yayımlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği ile sahipsiz köpeklerin toplanması, hayvan bakımevlerine götürülmesi, rehabilite edilmesi, barındırılması ve sahiplendirilmesine ilişkin süreçler yeniden düzenlenmiştir.

Güncel sistemde belediyeler ve diğer yerel yönetimler sahipsiz köpeklerin toplanması, bakımevlerine alınması ve mevzuatta öngörülen sağlık ve rehabilitasyon işlemlerinin yürütülmesinde görev sahibidir.

İl hayvanları koruma kurulları ise il sınırları içerisindeki sahipsiz hayvan popülasyonuna ilişkin çalışmaların koordinasyonu, bakımevlerinin kapasitesinin değerlendirilmesi ve çeşitli uygulamaların takibinde rol alır.

2024 Değişiklikleriyle Sahipsiz Hayvanlar İçin Ne Değişti?

2024 yılında yürürlüğe giren 7527 sayılı Kanun, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun sahipsiz hayvanlara ilişkin hükümlerinde önemli değişiklikler yaptı.

Ardından Aralık 2024’te yayımlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği ile uygulamanın ayrıntıları belirlendi.

Yeni düzenlemede “yakala-kısırlaştır-tut/sahiplendir” yaklaşımı çerçevesinde sahipsiz köpeklerin toplanması, hayvan bakımevlerinde veya doğal yaşam alanlarında tutulması ve uygun hayvanların sahiplendirilmesi sistemi ayrıntılandırıldı.

Ayrıca hayvan bakımevlerinin ve doğal yaşam alanlarının sahip olması gereken fiziksel şartlar, yerel yönetimlerin bütçe ayırma yükümlülükleri ve sahiplendirme süreçleri de düzenlendi.

Bu nedenle internette 2024 öncesinde yayımlanmış “sokak hayvanları alındıkları yere geri bırakılır” şeklindeki bilgiler güncel mevzuatı her zaman doğru yansıtmayabilir.

Belediyelerin Görevleri Nelerdir?

Yerel yönetimlerin sorumluluğu yalnızca sahipsiz hayvanları toplamak değildir.

Güncel yönetmeliğe göre yerel yönetimler; sahipsiz köpeklerin toplanması, bakımevine götürülmesi, hayvanların sağlık ve davranış açısından değerlendirilmesi, uygun olanların sahiplendirilmesi ve bakımevi veya doğal yaşam alanlarında mevzuata uygun şekilde barındırılması gibi görevleri yürütür.

Yerel yönetimlere ayrıca bu hizmetlerin sürdürülebilmesi için belirli bütçe yükümlülükleri getirilmiştir. 2024 düzenlemeleriyle nüfusu 25 binin üzerindeki yerel yönetimler ile büyükşehir belediyelerinin bütçelerinden belirli oranlarda kaynak ayırması öngörülmüştür.

Bakımevi kapasitesi yetersiz olan yerel yönetimlerin ayırdığı kaynağın belirli bölümünü yeni bakımevi ve doğal yaşam alanı oluşturulması veya mevcut kapasitenin artırılması için kullanması da düzenlenmiştir.

Tehlike Arz Eden Köpek Irklarıyla İlgili Kurallar Nelerdir?

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında Bakanlık tarafından bazı köpek ırkları “tehlike arz eden hayvanlar” olarak belirlenmiştir.

Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan düzenlemelerde Amerikan Pitbull Terrier, Dogo Argentino, Fila Brasileiro, Japanese Tosa, American Staffordshire Terrier ve American Bully bu kapsamda sayılmıştır. Bu hayvanların üretilmesi, yeni sahiplenilmesi, sahiplendirilmesi, satılması, reklamının yapılması ve ülkeye girişine ilişkin yasaklar bulunmaktadır.

Mevzuat değişikliğinden önce sahiplenilmiş ve süresi içinde kayıt altına alınmış hayvanların bulundurulmasına ise belirli şartlarla izin verilmiştir.

Bu hayvanların kayıt belgesi, tasma ve ağızlık gibi kurallara uygun şekilde dolaştırılması gerekir. Yoğun insan bulunan bazı alanlara sokulmalarına ilişkin de özel sınırlamalar vardır.

Evde Hayvan Beslemek Yasaklanabilir mi?

Apartman ve site yaşamında bu konu sıkça karıştırılır.

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu tek başına “apartmanda evcil hayvan beslemek serbesttir” veya “yasaktır” şeklinde bütün durumlara uygulanabilecek tek bir hüküm oluşturmaz.

Kat Mülkiyeti Kanunu, yönetim planı, apartman veya site düzeni ve hayvanın çevreye verdiği somut rahatsızlık birlikte değerlendirilir.

Güncel Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği de hayvan sahiplenme sürecinde 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümlerine ve yönetim planlarına atıfta bulunmaktadır.

Bu nedenle apartmanda hayvan beslemeye ilişkin uyuşmazlıklarda yalnızca 5199 sayılı Kanuna bakmak yeterli değildir.

Hayvan Satışı ve Üretimi de Kanun Kapsamında mı?

Evet.

Ev hayvanlarının üretim, satış, barınma ve eğitim yerleri ayrı yönetmeliklerle ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu işletmeler için çalışma izinleri, fiziksel şartlar ve sorumlu kişilere ilişkin farklı yükümlülükler bulunmaktadır.

2026 yılına ilişkin Bakanlık uygulama talimatlarında da ev hayvanı satışı yapan kişilerin 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında gerekli eğitim sertifikasına sahip olması gerektiği belirtilmektedir.

Hayvan ticareti yapan bir işletmenin yalnızca vergi kaydı veya normal işyeri ruhsatına sahip olması, hayvan refahına ilişkin bütün yükümlülükleri yerine getirdiği anlamına gelmez.

Veteriner Hekimlerin Rolü Nedir?

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu doğrudan bir veteriner tedavi rehberi değildir. Ancak hayvan refahının korunması birçok noktada veteriner hekimlik hizmetiyle kesişir.

Mikroçip uygulaması, kayıt işlemleri, kısırlaştırma, hastalıkların teşhis ve tedavisi, hayvanın sağlık durumunun değerlendirilmesi ve bazı resmi süreçlerde düzenlenen veteriner belgeleri bu alanlardan bazılarıdır.

Hayvan sahiplerinin de veteriner hekim tarafından önerilen koruyucu sağlık uygulamalarını ve tedavileri ihmal etmemesi gerekir. Çünkü hayvanın temel sağlık ihtiyacının karşılanması bakım sorumluluğunun bir parçasıdır.

Hayvanlara Kötü Muamele Nereye Bildirilir?

Hayvana yönelik şiddet, ihmal veya kötü muamele görüldüğünde olayın niteliğine göre kolluk birimleri, savcılık, belediye, Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili birimleri veya Doğa Koruma ve Milli Parklar teşkilatı devreye girebilir.

Acil ve doğrudan şiddet içeren bir durumda zaman kaybetmeden kolluk kuvvetlerine bildirim yapılması gerekir.

Bildirim sırasında mümkünse olayın tarihi, yeri ve elde bulunan görüntü veya belgelerin korunması faydalıdır. Ancak kişinin kendisini tehlikeye atarak müdahale etmesi önerilmez.

Hangi kurumun yetkili olduğu olayın türüne göre değişebileceği için resmi başvuru kanallarının kullanılması önemlidir.

5199 Sayılı Kanuna Aykırılığın Cezası Nedir?

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda hem idari para cezaları hem de bazı fiiller bakımından cezai yaptırımlar bulunmaktadır.

Ancak idari para cezaları yeniden değerleme oranları ve mevzuat değişiklikleri nedeniyle yıllara göre değişebilir. Bu nedenle internette eski yıllara ait ceza rakamlarına göre hareket etmek doğru değildir.

2026 yılında uygulanacak güncel ceza miktarları için Tarım ve Orman Bakanlığı, Resmî Gazete ve ilgili kamu kurumlarının güncel tarifeleri kontrol edilmelidir.

Bir davranışın yalnızca idari para cezası mı yoksa ceza soruşturması kapsamında mı değerlendirileceği ise somut olayın niteliğine göre değişebilir.

5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu Neden Hayvan Sahiplerini de İlgilendiriyor?

Kanun yalnızca sahipsiz hayvanlarla ilgili değildir.

Evinde kedi, köpek, kuş, tavşan, sürüngen veya başka bir evcil hayvan bulunduran kişiler de hayvanın uygun koşullarda yaşamasını sağlamakla sorumludur.

Doğru beslenme, temiz su, uygun yaşam alanı, gerekli veteriner bakımı ve çevre güvenliği bu sorumluluğun pratik karşılıklarıdır.

Örneğin sürekli zincirde tutulan, sağlık sorunu olduğu halde tedavi ettirilmeyen veya temel ihtiyaçları karşılanmayan bir hayvan yalnızca “sahibinin özel meselesi” olarak değerlendirilemez. Hayvan refahını düzenleyen hukuki hükümler devreye girebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu nedir?

Türkiye’de hayvanların korunması, refahı, sahipli ve sahipsiz hayvanlara ilişkin sorumluluklar ile çeşitli yasak ve yaptırımları düzenleyen temel kanundur.

Hayvanı sokağa bırakmak yasak mı?

Evet. Sahip olunan hayvanın terk edilmesi yaptırıma tabi olabilir. Hayvana bakılamıyorsa mevzuata uygun sahiplendirme veya bakımevi süreçleri kullanılmalıdır.

Kedi ve köpeklere mikroçip taktırmak zorunlu mu?

Sahipli kedi ve köpeklerin kimliklendirilmesi ve kayıt altına alınması ilgili mevzuat kapsamında zorunludur. Güncel kayıt şartları Tarım ve Orman Bakanlığı üzerinden takip edilmelidir.

Sokak köpeklerinden hangi kurum sorumludur?

Sahipsiz hayvanların toplanması, bakımevine alınması, rehabilitasyonu ve sahiplendirilmesine ilişkin temel görevler yerel yönetimlerdedir. İl hayvanları koruma kurulları ve Bakanlığın ilgili birimleri de koordinasyon ve denetimde görev alır.

Hayvana şiddet uygulamak suç mudur?

Bazı hayvana karşı kötü muamele fiilleri 2021 yılında yapılan değişikliklerden sonra cezai yaptırım kapsamına alınmıştır. Olayın niteliğine göre idari veya cezai süreç uygulanabilir.

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu en son ne zaman değişti?

Kanunda farklı tarihlerde değişiklikler yapılmıştır. Sahipsiz hayvanlara ilişkin en kapsamlı güncel değişikliklerden biri 2024 yılında 7527 sayılı Kanun ile yapılmış, uygulama ayrıntıları Aralık 2024 tarihli yönetmelikle düzenlenmiştir.

Humanimal Veteriner Kliniği – Randevu ve İletişim

Adres: Uğur Mumcu, Rajiv Gandhi Cd. 24/A, Batıkent, Yenimahalle / Ankara
Telefon: (0312) 250 50 10
E-posta: info@humanimal.com.tr
Çalışma Saatleri: 7 Gün 24 Saat Açık Veteriner & Pet Oteli

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nu yalnızca ceza hükümleri üzerinden okumamak gerekir. Hayvan sahipleri açısından en temel yükümlülük, hayvanın türüne uygun yaşam koşullarını, sağlık hizmetini ve güvenliğini yaşamı boyunca sürdürebilmektir.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat değişebildiği için somut olaylarda güncel Kanun, yönetmelik ve resmi kurum açıklamaları esas alınmalıdır.